Har du dårleg samvit no?

For nokre år sidan gav Anne Sandvik Lindmo og Helle Vågland ut boka Heia Mamma, ei slags «slapp av, dette fiksar du»-bok om å få barn. Då tenkte eg kva er poenget, liksom. Alle veit vel det. No har eg byrja skjøna kva dei snakka om. Det siste året har det vore eit renn av storøygde, alvorlege kvinner i frie yrke i tredve-førtiåra som fortel ærleg og inviterande om det dårlege samvitet sitt. Karianne Gamkinn skriv i Dagbladet:

Men den beklagelsen jeg følte da jeg sto med en gråtende ettåring på armen morgen etter morgen og ventet på at barnehagen skulle låse opp døra for oss var likevel den verste. Og da jeg fikk mitt andre barn valgte jeg å si opp fast jobb og jobbe redusert. […]Ja til å kjenne på om det er noe i den dårlige samvittigheten når vi står der med ettåringen om morgenen og venter på at barnehagen skal låse opp døra for oss. Prøver den å fortelle oss noe?

Er du ein av dei som ikkje har meir enn tolererbar mengd dårleg samvit, seier du?

Vi skryter av at denne hverdagen er likestillingens triumf, feminismens seier og et gode for menn, kvinner og barn. Men når du står der en mørk vintermorgen med en hylende unge som ikke vil i barnehagen, tenker du kanskje: Er jeg virkelig fri nå?, spør Linn Stalsberg.

Korleis kjennest det no?

Det er nærmest et krav at du ikke skal kjenne på smerten du kan få av å levere de små barna dine i barnehagen. Hvorfor får vi ikke kjenne på den smerten? Jo, fordi samfunnet sier vi skal jobbe, seier Nina Bjørk i Aftenposten.

Byrjar det gjera vondt no?

Eit malapropos, for dette passar aldri inn når me snakkar om denne smerta: Skulle ein snakka realpolitikk, kunne ein seia at ein har krav på permisjon (med pensjon, men ikkje løn) for å vera heime med barn når dei er under tre år, og at det er den modellen mange kvinner vel, for det er framleis kvinner sitt ansvar. Ein jobbar redusert: 80 prosent, eller 75 prosent, og så får ein det til å gå opp. Og mest så er det kvinner som gjer denne ordninga, og taper på det når pengane vert lagde saman. Det er ein av fleire grunnar til at me burde innføra kortare normalarbeidsdag: Folk vil ha meir tid til å vera med ungane sine, og med regulert kortare arbeidstid kan me fordela tida folk får med ungane sine jamnare mellom kvinner og menn, fattige og rike.

Men attende til saka: Etter nokre månader med dagleg lesing om det dårlege samvitet me kvinner har, så byrja eg jo lura på om det var noko i det, kanskje det berre var eg som ikkje kjende godt nok etter. Så då eg var hjå fastlegen med treåringen min som hadde hangla litt, spurde eg om me kanskje burde gje han ein halv dag fri innimellom, til dømes om onsdagane, sånn at han fekk koma seg litt. Han er jo ofte ganske sliten. Om både eg og mannen min jobba litt mindre kunne me jo få det til frå hausten. Burde me det? Nja, lækjaren meinte vel ikkje det var naudsynt, men me kunne no sjå det litt an.

Så me såg det litt an, og då eg byrja å levera guten med bil klokka åtte før eg leverte storesystra på skulen i staden for at mannen min skulle levera han kvart over sju, så slutta han å vera sliten. Eg får ikkje gå til jobben, som eg helst vil, men det går jo greitt.

Og sånn held me på. Me ordnar oss, sånn som folk gjer, og jobbar 80 og 90 og får det til. Samstundes ynskjer me oss andre vilkår. Men det desse skribentane gjer med å fortelja oss om smerta si er ikkje å føra ein kamp for eit anna samfunn med betre tid, men gjennom litterær manipulasjon å påføra andre kvinner skribentane si personlege smerte og slik avlæra oss å lita på eiga dømekraft. Det treng me ikkje.

(fokustekst i Klassekampen 27. mars)

Posta under kvinnesak, politikk | Merkt , , , | Kommenter innlegget

Den siste sumaren

Den siste sumaren eg budde i Oslo, såg eg politiet jaga fattigfolk gjennom gatene.

Eg kom opp frå tbanestasjonen på Grønland. Fyrst såg eg politibilane og nokre folk i uniform og refleksvest. Så såg eg ei bylgje av folk med plastposar og soveposar bevega seg bortover Grønlandsleiret, over Vaterlandsbrua, mot sentrum. Det såg ut som ein film. Redde menneske som vert jaga av menn i uniform er eit godt motiv.

Dei vart jaga gjennom gatene fordi politiet og kommunen meinte at dei kunne ikkje sova på gata. Sjølv om det ikkje er forbode. Men kvar skal ein elles sova når ein ikkje har nokon stad å bu og ikkje pengar til å kjøpa det? I avisene stod det at det ikkje var ein politiaksjon, men ein kommunal parkryddeaksjon med støtte frå politiet, på grunn av vond lukt og forsøpling. Så tilbaud ein person ei tomt så folk sette opp ein leir på Årvoll, i Groruddalen. Den stengde kommunen etter kort tid av «helsemessige omsyn». Ein kan diskutera kva som er sunnast av å bu trongt og tett utan ordentlege do og å ikkje ha nokon stad å bu. Så vart det sett opp ein leir ved Sognsvann, som også vart stengd etter ei stund. Eg veit ikkje kva som hende etter det.

At menneske budde på gata i Oslo av naud var ikkje politiet eller byrådet sitt problem, det var berre dei som ikkje hadde ein stad å bu sitt. Problemet til byrådet og politiet var at dei budde på gata. Det har me vorte mint om dei siste dagane. Politiet førebur seg til neste sumar. No har dei lansert eit framlegg om at det skal verta forbode å sova på gata i Oslo, dette skal visst bystyret ta stilling til (jf nettavisa Oslo by 1 februar, http://www.osloby.no/nyheter/Oslo-politiet-vil-innfore-soveforbud-7108362.html). Siv Jensen kjem med eit oppfylgingsutspel om at dette er veldig bra så lenge politiet praktiserer det slik at nordmenn framleis skal få bu på gata. Spesialeininga for politisaker har kritisert oslopolitiet for å ha køyrt heimlause av byen og sett dei av åleine på ukjend stad, utan å loggføra det. Dette har Spesialeininga undersøkt etter at nokon av dei bortkøyrde har klaga. Spesialeininga legg til grunn at bortkøyringane har skjedd, men av di dei ikkje er loggførde er det uråd å vita kva som har hendt utover det, og difor må sakene leggjast bort. Dei legg lakonisk til: «Praksisen med bortkjøring begrunnes med at den bortkjørte da vil velge å dra hjem, i stedet for å dra tilbake til byen. En slik tankegang vil ikke ha effekt overfor bostedsløse»

No har eg flytt frå byen, til ein stad der alle bur i hus, og slepp å tenkja meir på dette. Men oslobuarar er tvinga til å møta nauden i Europa att neste sumar. Arbeidslause fattige menneske kjem til å koma hit frå Europa for å tena pengar. Me har ikkje lenger lov til å stogga dei på grensa. Og denne gongen har politiet tenkt å vera budde.

I Arbeidarpartislagordet heiter det «alle skal med». «Sei hei, ver ein ven, bli med», oppmodar barne-tv ungane om. Politiet og oslopolitikarane ser på menneske i naud som eit ordens- og hygieneproblem, og difor er løysinga rydding og fjerning. Hadde dei lokale representantane for staten i hovudstaden tenkt at fattige romfolk var menneske som meg og deg, hadde dei kanskje kome på at dei ikkje forsvann når det vart mørkt, men trengde ein stad å sova. Dei kunne spurt dei kvifor dei sov der dei sov, om det gjekk an å ordna noko overnatting andre stader, om dei trong informasjon om korleis ein skaffar seg jobb, og kva dei elles tenkte om situasjonen, slik ein gjer når det er kome nye folk til gards. Men når ein fyrst har byrja med opprydding, er det vanskeleg å sjå noko anna enn drit.

(gårsdagens fokustekst i Klassekampen, men der stod han vel med tittelen «alle skal vekk», av di eg hadde vore så fjern at eg aldri fann på nokon tittel sjølv)

Posta under Uncategorized | Kommenter innlegget

Drit og glitter

«Hei, syster, alt du tek i vert til drit», hadde eg tenkt å skriva. Eg hadde lese etikkprofessor Arne Johan Vetlesen seia at doktorgraden er det nye hovudfaget (Klassekampen 11. desember). Det er vorte så mange doktorgrader dei siste åra og avhandlingane er så korte og enkle at dei er ikkje meir verde enn eit hovudfag. Det Vetlesen ikkje sa, var at ein stor del av denne auken består av at kvinner har byrja å ta doktorgrad: halvparten av dei som leverer doktorgrad no er kvinner. Når kvinnene inntek nye akademiske posisjonar, vert posisjonane mindre verde. Eg er nesten ferdig med ein doktorgrad, det er difor eg tek det personleg.

Akkurat no har internasjoanle testar sagt at norske elevar ikkje er så dårlege til å lesa, men når dei er det, er det kvinnene som får skulda, det vert gjerne kalla feminisering av skulen. Foreininga Les gav ut heftet «Les for meg, pappa», der dei skreiv at det var mest mor som las for ungane, men det var far som var det viktige leseførebiletet for ungane. Underteksten er at når kvinner formidlar litteratur og leseglede til ungar gjer dei lesing til ein jenteting og dermed noko drit som gutane ikkje er interesserte i.

Før kriseoppslaga om at barnehagane er underbemanna kom, var det mange som snakka om at det var skadeleg for småungane å berre vera saman med damer i barnehagen heile dagen. Det var så vanskeleg for gutane når dei ikkje hadde mannlege førebilete. Som om ungar under skulealder var saman med menn i arbeidstida før det vart vanleg å gå i barnehage

Fyrste gongen eg møtte denne versjonen av røynda var som ein påstand då eg var student. Ein kompis hadde vore på eit møte i Raud Ungdom og lært at jobbar som vert tekne over av kvinner ofte misser status, som veterinæryrket og læraryrket. Eller utdanning. Eller å vera flink på skulen. Eg vart så sint, eg hugsar ikkje om eg slo. Dette kunne ikkje vera sant, for kva skulle ein som jente gjera då, liksom?

Ein arbeider hardt og trur ein er flink, og så kjem dei som har greie på det og seier at det ikkje er verdt nokon ting: «Å, så du er nesten ferdig med ein doktorgrad? Men det er det nye hovudfaget, veit du». Tilbake til start.

Og difor hadde eg tenkt å koma med denne påminninga om at alt me kvinner tek i vert til drit, og at då fekk me vel berre gå over til å gjera jobbar som burde devaluerast, som å steikja biffen eller opna vinflaska, eller i desse joletider: skjenkja akevitt til jolemiddagen eller vaska bilen på jolaftan føremiddag, som eg har høyrt er ein mannejobb.

Vel, men så sat eg i bilen min, då, og køyrde mellom Anda-Lote og Folkestad-Volda og så kom DDE på radioen med den for meg ukjende klassikaren Verdens beste stjernegut, med strofene «Æ lista mæ stillt innpå rommet/Du hadd’ endelig sovna te slut/Du va trist for du fikk itj vær’ Lucia/ Berre for at du va gut» og «Neste morra vart vi vek’t tidlig/Av den fine Lucia-sangen/Med adventskransen på haue/stod du og sang i gangen» (les heile teksten på heimesida til DDE).

Og då skjøna eg to ting: 1. Glitter vil dei ha, karane. Og 2: Når Bjarne Brøndbo i det ultrafolkelege DDE syng sentimentalt om barnehageguten hans som var så lei seg for at han ikkje fekk vera Lucia, og at det er heilt greitt for ein gut – då er ikkje det at gutar vil vera lucia berre vitseteikningar eller svensk barne-tv. Då er det kanskje likevel håp om endring av verdiskalaen, då.

Kanskje det ein dag vert slik også for vaksne gutar at ikkje alt som kan knytast til kvinner er mindre verdt. Sjølv om doktorgraden nok aldri vert så fjong som han var for tjue år sidan. God jol!

(dagens fokustekst i klassekampen)

Posta under politikk, tøys og fjas | Kommenter innlegget

Ungane mine!

Love will tear us apart

Solveig Østrem og Mari Pettersvold gav i 2011 ut boka Mestrer – mestrer ikke, ei viktig bok om kartlegging og tronge krav for ungars åtferd i barnehagen. Eg las ein kronikk der dei introduserte boka, med treåringen «Sara» som døme på ein unge som var sint og bestemt og derfor vart vurdert utreidd. Korleis spekteret for kva som er normalt vert stramma inn i barnehagen, den ofte lite faglege kartlegginga og korleis ungars åtferd i aukande grad vert knytt til individuelle eigenskapar ved det einskilde barnet heller enn det sosiale i barnehagen er viktige samfunnsspørsmål, som bør diskuterast. Men så merka eg plutseleg at det var ikkje det eg tenkte på medan eg las, eg las heller teksten som ei liste med tips, ei sjekkliste for min eigen treåring: «han er normalt sosial, okei. Han vert ganske fort sint … ups! Her må me jobba med sinnemeistring».

I 2010 var det ei fæl drukningsulukke litt lengre ut i Groruddalen enn me budde, der to gutar drukna. Det kom fram i avisene etterpå at gutane ikkje kunne symja, og det kunne ingen vaksne i nærleiken heller. Ulukka gjorde sterkt inntrykk på mange, og var med og setja symjeopplæring og tomme basseng på dagsorden, igjen eit viktig samfunnsspørsmål. Og kva gjorde eg? Eg melde fireåringen min på symjekurs til tusen kroner. Det gjorde dei andre som hadde råd til det også, symjekursa til den lokale klubben vart fullteikna på ein-to-tre.

Kva er denne impulsen som får oss til å svara på samfunnsspørsmål med å halda endå fastare kring våre eigne, private, personlege ungar – i staden for å ta ordet og diskutera kva som er bra for samfunnet, med ein slags fellesskap som utgangspunkt?

No høyrer eg ei innvending koma flygande som seier at «ja, men det er då to sider av same sak». Men det er ikkje nødvendigvis det: I diskusjonane om tidsklemma i kjølvatnet av Olaug Nilssen si bok med ærlege historier om tidsklemma, så gjeld diskusjonane om det er rett av den einskilde å vera heime for å få meir tid til ungane, eller om det er rett å vera tru mot seg sjølv som fri kvinne og vera full dag på jobben. Ikkje om det er råd å organisera samfunnet annleis, til dømes gjennom å innføra kortare normalarbeidsdag for alle – som tidlegare i historia ikkje har verka så umogleg som det gjer no.

Og det å melda ungen sin på symjekurs hjå den lokale symjeklubben er ikkje det same som å tala for ei betre, ålmenn symjeopplæring. Kva for ein del av ungane i Groruddalen er det som har råd til å gå på symjekurs til tusen kroner? Kanskje dei med foreldre som ville lært dei å symja uansett.

Eg kjenner foreldre som køyrer skuleungane til alle aktivitetar, for at dei ikkje skal gå åleine ute i nabolaget. Og tolvåringar som ikkje får ta t-banen åleine i Oslo, på dagtid. Den fyrste veka etter at det fyrste barnet mitt var fødd, turde eg ikkje sova, av redsle for at ho skulle slutta å pusta.

Det er ikkje så lett å kjenna skilnad på kjærleik og uro. Og kanskje det er sider av det same. Men all denne kjærleiken og otten me pakkar rundt våre eigne ungar, og at det er sosialt legitimt å gjera det i ein slik grad, utgjer ei prioritering. Denne prioriteringa heng saman med kva me ikkje utset for kjærleik, otte og kontrolliver. Så lenge det er å trekkja vinnarloddet i kampen om plassane på betalingssymjekurset som skal sikra symjedugleiken, kjem ikkje alle ungar til å læra å symja. Då kjem nokon andre sine ungar til å drukna.

(Dagens fokustekst i Klassekampen)

Posta under Groruddalen | 2 kommentarar

Septemberdiktet

Inspirert av Jostedalsrypa prøver eg meg med månadens dikt, berre at dette har eg laga sjølv. Takk til Jone Aareskjold, som ein gong i ein bitter krangel (kan det ha vore i 1997? 98?) kom med den drepande sluttkommentaren: «Den som tek andre sine ting vil ikkje eg ha noko med å gjera».  Nokre av oss brukar litt tid på å svara.

DEN SOM TEK ANDRE SINE TING, DET ER MEG

å ta ting i butikken,
å snika på trikken,
å gå på loppis og fylla ein pose.

Kransekakeringar, puddingform, mandelkvern, pylsehorn,
ein bleikrosa kjole med sveittelukt,
minkpels med møllkuler (den får hanga),
sko som er nesten ikkje brukte.

Og dessutan:
å krølla hjørna på andre sine bøker,
å hugsa lukta på andre sine bad,
å få ei skive.

Og til deg som stakk av med pysjbuksa mi
i 1999:
ok, då. Eg vonar ho lukta så godt som du tenkte.

Posta under Uncategorized | 2 kommentarar

Superhelt

«Nynorsk er et utdøende språk, og det må vi hjelpe til å drepe», sa ein elev ved Fagerborg vidaregående skole i vinter, i eit TV-innslag om framlegget frå Utdanningsdirektoratet om å redusera sidemålsopplæringa.

Som grunngjeving for eit nyleg framlegg om å fjerna eigen karakter i sidemål i ungdomsskulen, seier minister Trond Giske frå Arbeidarpartiet: «Vi får vere så ærleg å seie at mange elevar ser på nynorsk som ei plage, og det er veldig uheldig». 

Mellom elevar ved Valdres vgs som byter frå nynorsk til bokmål, er det ein del som oppgjev som årsak at dei er usikre på om nynorsk kjem til å finnast i framtida. Kvar kan dei ha fått det frå?

Eg kunne ha spurt om Trond Giske tenkte på at det er nokon som har nynorsk som sitt språk og som skriv det til dagleg, og korleis det kjennest for dei at språkmobbarane her vert gjeve ryggdekning av ministeren. Sjølv om det er ei attgjeving av ein del av røynda å seia at mange elevar ser på nynorsk som ei plage, er det eit ganske spesielt utsnitt å leggja til grunn for skulepolitikken. Det er også ei attforteljing av røynda som låner ministerrøysta til ei bestemt gruppe av elevar og som gjer andre tause. For kva svarer du når ministeren seier at mange elevar ser på språket du brukar som ei plage? «Eeh..»?

Slik er det, trur eg: Framlegget Giske frontar er ikkje laga med tanke på dei som skriv nynorsk til vanleg, men dei som skriv bokmål, og spesielt den delen av dei bokmålsskrivande som samstundes ser på nynorsk som ei plage. Eg veit ikkje kor stor den delen er, men han vert nok ikkje mindre av utspelet til Giske.

Heller enn å spørja Giske kva han tenkte på, vil eg koma med ei etterlysing. I motsetnad til dei av bokmålselevane som vert plaga av sidemålet, har ikkje dei som skriv nynorsk til vanleg nokon offentleg storebror eller superhelt som klappar dei på skuldra og seier «Hei, dette går bra. Du treng ikkje vera flau over sånn du skriv eller snakkar, du er bra nok, det er ok at ikkje alle skriv likt». Dei som har fått ansvar for å forvalta framtida til nynorsken i skulen seier ikkje det. Dei legg andletet i alvorlege faldar og seier «mange ser nynorsk som ei plage» (Giske), «I mange deler av landet synes det å være utbredte negative holdninger til nynorsk som sidemål» (Halvorsen).

På barne-tv er det alltid slik at når det ser som mørkast ut, og konformiteten eller dei kule i klassen held på å knekkja helten vår, så er det alltid nokon som dukkar opp og seier «hei, dette går bra», eller «eg skal stå der med deg»: som Lena i Vaffelhjarte og den mystiske Willy Nilsen som ordnar opp i Dumpa borettslag. Emil har Alfred, Kavring har Jonatan. Og når ein vert større: Hugh Grant som vert med naboguten opp på scena framfor heile skulen og framfører Killing Me Softly (ultrapinleg!) i filmen About a boy, eller vampyren Eli i Låt den rette komma inn.

Ved skulestart vart ein nynorskelev på Polarsirkelen vgs møtt av norsklæraren med: «Det er vel ingen her som er så dumme at de har nynorsk som hovedmål», fortel NRK Nordland.

Eg veit ikkje heilt korleis ein svarer på slikt, men eg skjønar det er eit spørsmål som svir. Og eg såg at det ikkje kom springande ein minister-superhelt som vil vera elevane sin beste ven denne gongen.

Så difor: Kjære lesar, sidan du sannsynlegvis er ein person som er i stand til å gjera ein skilnad anten i ålmenta eller i kvardagen eller båe deler: Kan du vera ein nynorsk  superhelt, storebror eller storesyster? Kan du vera ein av dei som torer å stå ved sidan av nynorskelevane og seia at dette greier du, det er ikkje noko i vegen med deg eller språket ditt?

(Laurdagens fokustekst i Klassekampen)

Posta under Uncategorized | 2 kommentarar

Sidemålsundervisninga er svar på ein retorisk situasjon

Sidemålsmotstanden vert ikkje skapt av norskundervisninga

Ein ungdomsskulelærar snakkar på fyrste foreldremøte om kor viktig det er at foreldra syner positive haldningar til skulen og faga. Ein far rekkjer opp handa: «Meiner du me skal seia til ungane at dei skal lika nynorsk?»

Ein annan ungdomsskulelærar, norsklærar, kjem inn i klassen sin og skal dela ut skriveoppgåver på nynorsk som sidemål. Dette er i februar 2012, kort tid etter at utdanningsministeren kom med utspel om å fjerna karakteren i sidemål. Ein av elevane rekkjer opp handa: «Sa ikkje utdanningsministeren at me skulle sleppa sidemål, då?»

I norsk skule er det framleis slik at det i stor grad er lærebøkene som legg premissane for undervisninga. Det er kanskje grunnen til at det ofte vert sagt at når mange er mot sidemål, så er det fordi lærebøkene og undervisningsopplegget er for dårleg. Nynorsksenteret, Noregs Mållag og lokale eldsjeler har sett i gang utviklingsarbeid for å laga betre opplegg for sidemålsundervisning – og det trengst.

Men betre undervisningsopplegg gjer ikkje at læraren slepp å svara på spørsmåla i dei innleiande anekdotane. Min påstand er at spørsmål som desse utgjer ein retorisk situasjon som legg premissane for sidemålsundervisninga i mange klasserom, i staden for lærebøker og undervisningsopplegg.

Ein retorisk situasjon er eit sentralt omgrep i retorikken, og enkelt kan ein forklara det som ein situasjon som krev eit svar. Som å verta fridd til, eller då statsministeren skulle tala til folket etter terrorhandlingane 22. juli i fjor. Eller som lærar å undervisa i nynorsk som sidemål når det vert stilt spørsmål ved legitimiteten til emnet, både frå elevane og det siste året: utdanningsstyresmaktene sjølve. 

I denne retoriske situasjonen finst det fleire moglege svar, men det enklaste er kanskje å seia noko a la «nei, dette skjønar ikkje eg heller poenget med, men de skal ha karakter i det, så då må de ha det». Har ein gått inn i situasjonen med dette svaret, ligg det nært å plassera seg i ein retorisk situasjon der neste trekk er å handla mot den karaktersetjande overmakta.

Finst det måtar å svara på dette retoriske kravet om å legitimera seg eller døy på, som er andre enn å gje etter eller å delvis gje etter ved å seia «ja, eg skjønar godt at du tenkjer slik når læreboka er så keisam»? Og det andre spørsmålet er kven som har høve til å svara eller endra vilkåra for svara, og om det er i nokon si makt å endra den retoriske situasjonen?

Utdanningsministeren har som sjef høve til å stadfesta sidemålet sin posisjon i skulen og på den måten gje lærarane som skal gjera jobben, ryggdekning. Eller ho kan lata vera. For lærarar krev det å svara på kravet om legitimering meir enn berre retorisk kunne: det å grunngje og utføra sidemålsundervisning krev både språkhistorisk og grammatisk kunnskap og kunne, interesse for norsk språk og evne og vilje til å leggja fram og ta i mot motinnlegg når det gjeld dei grunnleggjande dimensjonane ved faget. Det er ikkje nødvendigvis lett.

Eg vil gjerne at det skal vera lettare. Men då må nokon som har meir makt enn den einskilde læraren gje den retoriske situasjonen han og ho står i i sidemålsundervisninga, ein dytt. Dessutan, om me som vil nynorsken vel skal gjera noko frå eller til i denne situasjonen, må me i det minste erkjenna han som ein retorisk situasjon og ikkje tru at årsaka til sidemålsmotstanden er å finna i norskundervisninga.

(fokustekst i Klassekampen laurdag 18. august, der under tittelen «Får vi sleppe sidemål»)

Posta under Uncategorized | Kommenter innlegget