For vêr og vind

Born i nynorskland må ha rett til å møta nynorsk i barnehagen

 

I nokre sunnmørskommunar er det barnehagekjeda Gnist som driv ein stor del av barnehagane. Denne kjeda har bestemt seg for at dei brukar bokmål (sjå sak i Vikebladet Vestposten). Då må borna retta seg etter det, for det finst ingen lover eller reglar som seier at barnehagar som ligg i ein nynorskkommune må bruka nynorsk i noko av alt det lov- og rammeplanpålagde språkstimuleringsarbeidet dei driv. Dermed risikerer dei komande fyrsteklassingane å møta til fyrste skuledag – i ein nynorskklasse, på ein nynorskskule, i ein nynorskkommune, utan kjennskap til skriftspråket, men med ein solid bagasje av songar, rim, regler, barnebokheltar og skriveøvingar på bokmål. Det gjev dei ei ekstra bør som elevar.

Det er Kunnskapsdepartementet og Utdanningsdirektoratet som set rammene for barnehageverksemda (i tillegg til barnehagelova), og direktoratet produserer skriv på skriv om språkstimulering i barnehagen. Sjølv om barnehagen altså vert regulert som ein del av opplæringsfeltet, er opplæringsspråket i barnehagen nærast uregulert.

Målet med skriftspråkstimuleringa i barnehagen er å innlemma borna i skriftsamfunnet. Det er ein del av skuleførebuinga, men det er også ein del av førebuinga til det å bli ein deltakande samfunnsmedlem. I barnehagen skjer denne danninga inn i skriftkulturen mellom anna gjennom at dei vaksne les høgt for barna, gjennom ulike aktivitetar i tilknyting til biletbøker, arbeid med songar, rim og regler, gjennom at skriftspråk vert brukt i barnehagerommet (td. at det står namn på knaggen og hylla til kvart barn), at barna teiknar og skriv på eige initiativ i frileiktida, at dei teiknar og skriv på julepresangar og morsdagskort, gjennom at ungane brukar digitale medium på ulike vis, frå speling til googling til teikning og skriving, gjennom at dei vaksne skriv for å dokumentera ulike prosjekt dei har i barnehagen osb. Når alle desse aktivitetane er ein del av barnehagekvardagen, lærer borna noko om korleis ein er deltakar i skriftsamfunnet – og det har dei bruk for. I Noreg er dette skriftsamfunnet språkdelt, og barnehagen har eit ansvar for å danna borna inn i både den nasjonale og den lokale skriftkulturen – som mange stader er nynorsk.

Heldigvis finst det mange pedagogiske leiarar som er medvitne om at nynorskborn treng å møta nynorsk i barnehagen, og heldigvis finst det mange kommunar som er opptekne av det same – men fordi feltet er totalt uregulert, er det ingenting som sikrar at barn som skal ha nynorsk som opplæringsmål, faktisk møter nynorsk i barnehagen. Og då kan eit tilfeldig vedtak om å opna for private barnehagar feia nynorsken bort frå barndomane i nynorskland, utan at nokon eigentleg hadde meint det slik.

Difor trengst det ein språkparagraf i barnehagelova. Han må innehalda minst desse to punkta:

  • berre språkstimuleringsmateriell som finst i språkleg parallellutgåve kan takast i bruk i barnehagane (jamfør paragrafen om læremiddel i skulen)
  • barn i nynorskkommunar har rett til å møta det nynorske skriftspråket i barnehagen. Tilsette i barnehagar som ligg i nynorskkommunar har (anten barnehagen er kommunalt eller privat eigd og driven) har tilsvarande ei plikt til å bruka nynorsk i skrift.

Det finst alt ei setning i barnehagelova som handlar om samiske barns rett til å møta samisk i barnehagen. Det viser at språkregulering i barnehagen er mogleg – og nynorske born treng det for ikkje å vera overlatne til vêr, vind og tilfeldige private verksemder sine tilfeldige språkpreferansar.

(fokustekst i Klassekampen 2.3.2016)

 

Advertisements
Dette innlegget vart posta under Uncategorized. Bokmerk permalenkja.

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s