Strikkeblogging

Beibivottar:
2016 vottar

Snart kjem eg til å koma med råd om husstell òg, berre vent.

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements
Posta under Uncategorized | Kommenter innlegget

For vêr og vind

Born i nynorskland må ha rett til å møta nynorsk i barnehagen

 

I nokre sunnmørskommunar er det barnehagekjeda Gnist som driv ein stor del av barnehagane. Denne kjeda har bestemt seg for at dei brukar bokmål (sjå sak i Vikebladet Vestposten). Då må borna retta seg etter det, for det finst ingen lover eller reglar som seier at barnehagar som ligg i ein nynorskkommune må bruka nynorsk i noko av alt det lov- og rammeplanpålagde språkstimuleringsarbeidet dei driv. Dermed risikerer dei komande fyrsteklassingane å møta til fyrste skuledag – i ein nynorskklasse, på ein nynorskskule, i ein nynorskkommune, utan kjennskap til skriftspråket, men med ein solid bagasje av songar, rim, regler, barnebokheltar og skriveøvingar på bokmål. Det gjev dei ei ekstra bør som elevar.

Det er Kunnskapsdepartementet og Utdanningsdirektoratet som set rammene for barnehageverksemda (i tillegg til barnehagelova), og direktoratet produserer skriv på skriv om språkstimulering i barnehagen. Sjølv om barnehagen altså vert regulert som ein del av opplæringsfeltet, er opplæringsspråket i barnehagen nærast uregulert.

Målet med skriftspråkstimuleringa i barnehagen er å innlemma borna i skriftsamfunnet. Det er ein del av skuleførebuinga, men det er også ein del av førebuinga til det å bli ein deltakande samfunnsmedlem. I barnehagen skjer denne danninga inn i skriftkulturen mellom anna gjennom at dei vaksne les høgt for barna, gjennom ulike aktivitetar i tilknyting til biletbøker, arbeid med songar, rim og regler, gjennom at skriftspråk vert brukt i barnehagerommet (td. at det står namn på knaggen og hylla til kvart barn), at barna teiknar og skriv på eige initiativ i frileiktida, at dei teiknar og skriv på julepresangar og morsdagskort, gjennom at ungane brukar digitale medium på ulike vis, frå speling til googling til teikning og skriving, gjennom at dei vaksne skriv for å dokumentera ulike prosjekt dei har i barnehagen osb. Når alle desse aktivitetane er ein del av barnehagekvardagen, lærer borna noko om korleis ein er deltakar i skriftsamfunnet – og det har dei bruk for. I Noreg er dette skriftsamfunnet språkdelt, og barnehagen har eit ansvar for å danna borna inn i både den nasjonale og den lokale skriftkulturen – som mange stader er nynorsk.

Heldigvis finst det mange pedagogiske leiarar som er medvitne om at nynorskborn treng å møta nynorsk i barnehagen, og heldigvis finst det mange kommunar som er opptekne av det same – men fordi feltet er totalt uregulert, er det ingenting som sikrar at barn som skal ha nynorsk som opplæringsmål, faktisk møter nynorsk i barnehagen. Og då kan eit tilfeldig vedtak om å opna for private barnehagar feia nynorsken bort frå barndomane i nynorskland, utan at nokon eigentleg hadde meint det slik.

Difor trengst det ein språkparagraf i barnehagelova. Han må innehalda minst desse to punkta:

  • berre språkstimuleringsmateriell som finst i språkleg parallellutgåve kan takast i bruk i barnehagane (jamfør paragrafen om læremiddel i skulen)
  • barn i nynorskkommunar har rett til å møta det nynorske skriftspråket i barnehagen. Tilsette i barnehagar som ligg i nynorskkommunar har (anten barnehagen er kommunalt eller privat eigd og driven) har tilsvarande ei plikt til å bruka nynorsk i skrift.

Det finst alt ei setning i barnehagelova som handlar om samiske barns rett til å møta samisk i barnehagen. Det viser at språkregulering i barnehagen er mogleg – og nynorske born treng det for ikkje å vera overlatne til vêr, vind og tilfeldige private verksemder sine tilfeldige språkpreferansar.

(fokustekst i Klassekampen 2.3.2016)

 

Posta under Uncategorized | Kommenter innlegget

No har det skjedd her

22. juli 2011 sat eg på bussen inn til Bergen då me fekk høyra om det fyrste terroråtaket, bomba i regjeringskvartalet. Det var nokon framom oss som attfortalde. Dei var tydeleg skremde, og ein av dei sa ”Har det skjedd i Oslo, kan det skje her”.

Og Oslo, eller oslo vest, eller kva slags sosiale og geografiske område som ikkje kan vri seg unna tilknytinga til vår eigen norske terrorist, ser ofte ut som eit anna land frå Vestlandet, som eit land me ikkje har heilt det same ansvaret for som dei som bur der.

Og då dei byrja tenna på asylmottak i Sverige, tenkte eg i alle fall at det var eit anna land.

Men no – etter at hotellet som skal hysa flyktningborn i Lindås vart tend på, er ikkje høgreekstrem vald noko dei driv med i dei andre landa, der borte, eller lenger aust, eller i storbyen. No er han komen til oss. Det har skjedd her.

Eg merkar når eg skriv at det sit ein på skuldra og seier ”men er det ikkje å ta i litt å kalla det å tenna på asylmottak for høgreekstrem vald? Kanskje er det berre gutestrekar.” Og han typen på skuldra er kanskje like skremmande, han er eit hint om at normalen har flytt seg så langt at det å tenna på flyktningbustader nærmar seg ei ytring me må tola.

Men det å tenna på eit asylmottak er nettopp høgreekstremisme i praksis – det sender ei melding til lokalsamfunnet og til dei som skal bu på mottaket om at dei er i fare, det er nokon her som vil bruka vald for å fjerna dei – av di dei er utlendingar. Dette eksplisitte trugsmålet har asylmottaket i nabokommunen Radøy teke konsekvensen av, no er dei byrja med nattevakter der. Når mottakdsdrivarane vurderer faren som såpass stor at dei set i verk tiltak, kan me vel berre tenkja oss til korleis dei som bur på asylmottaket har det – dei som slike brannar er meinte å skremma. Terrorhandlingar verkar.

Og denne gongen kan eg ikkje snika meg unna at det også er mitt ansvar. Nordhordlendingar er mine folk. Dei er sånne som meg og alle andre frå utkantane rundt Bergen, som er vaksne opp med nynorsk på skulen og eit evig vanskeleg og skiftande forhold til Bergen og bergensarar, og kanskje til det meste anna. Strilar er ikkje sånne som tenner på asylmottak. Og kanskje har me vestlendingar flaks og slepper å revurdera oss sjølve denne gongen også, kanskje var det tilreisande, som det heiter.

Og kva gjer me når våre eigne, dei me på eitt eller anna vis er ansvarlege for, har gjort noko slikt?

Norske avisspalter dei siste fire åra syner oss to hovudstrategiar: å distansera oss frå personane (det var tilreisande, ev. ikkje tilreknelege) og å bagatellisera handlingane (populær frase i familieselskap på seinsumaren 2011: ”eg støttar jo ikkje handlingane hans, men..” Då  eit hus der det budde ein flyktningfamilie i Ulsteinvik vart påtend for andre gong i haust, var hovudsaka i lokalavisa at politiet ikkje hadde grunn til å tru at det låg noko rasistisk motiv bak handlinga).

Problemet med desse er at dei berre hjelper vårt eige samvit, det gjer ikkje lokalsamfunnet tryggare for dei som er utsette og det svekkjer ikkje den høgreekstreme valden.

Den einaste måten me som lokalsamfunn kan motarbeida at vald mot flyktningar skal vera ein del av kvardagen hjå oss, er å gjera det som me vestlendingar vanlegvis fryktar mest – å snakka med dei framande. Å innsjå at så lenge me ikkje er mellom dei som ynskjer dei framande velkomen og bidreg til å gjera kvardagen deira trygg, kan me for dei som ikkje kjenner oss, like gjerne vera på lag med brannstiftarane.

(ligg òg på bt.no)

Posta under Uncategorized | Kommenter innlegget

Har du gløymt noko, Ludvigsen?

Om norsk som språkfag

NOU-en Fremtidens skole. Fornyelse av fag og kompetanser er nyleg sleppt, og skulenoreg vekslar mellom å skjelva i buksene og dirra av entusiasme. Heldigvis er det mange fleire ting enn NOU 2015:8 frå Ludvigsenutvalet som kjem til å avgjera korleis skulen og skulefaga i framtida vert sjåande ut.

Norskfaget er ei slagmark, og slik må det nesten vera med eit morsmålsfag. Og i alle fall når det er slik at kva som er den nasjonale kulturen og det nasjonale språket ikkje er overlate til staten åleine, men stendig er til diskusjon og politisk dragkamp mellom ulike grupperingar. Då vert gjerne resultatet at norskfaget får rolla som ein slags oppsamlingsplass der alle skal få med litt av sitt.

Ei slik skildring av faget passar kanskje ikkje med Ludvigsenutvalet sitt magiske ord «dybdelæring», men er eit godt utgangspunkt for norskfaget som literacyfag – eit fag der ein gjennom eigne erfaringar med skriving, lesing og snakking, og refleksjon over desse, vert danna inn i ein (mangslungen og motsetnadsfull) skriftkultur.

I førre rapport frå Ludvigsenutvalet, Elevens læring i fremtidens skole, var denne breidda skildra som problematisk, og det at nynorsk og bokmål finst i same faget, vart sett på som ei utfordring for djupnelæringa: «Prinsippet om at begge målformer skal brukes i arbeidet for å nå kompetansemålene, bidrar også til at bredde ser ut til å prioriteres foran dybde» (s. 77). I den nyaste rapporten har utvalet valt ei meir konstruktiv tilnærming til mangfaldet i norskfaget – men kanskje utan å heilt ha fått auge på det sjølve?

Her vert norskfaget fyrst og fremst omtala som språkfag. Det har fleire problematiske sider, men ei god: Å sjå norskfaget som språkfag der ein skal læra seg eit språkvitskapleg omgrepsapparat og samanlikna språk, er ein svært god måte å ta i bruk det språklege mangfaldet nynorsk og bokmål utgjer som ein ressurs i faget på, og ein viktig ingrediens i god sidemålsdidaktikk.

Pussig nok er ikkje språksituasjonen i norskfaget nemnt i avsnittet om språkfag i rapporten (sjå s. 52), eller nynorsk eller bokmål. Det kan vera fordi utvalet ikkje har hugsa på at nynorsk finst, eller det kan vera fordi det er ein underforstått premiss at eit norskfag som skal styrkja seg som språkfag må ta i bruk dei ressursane ein har til å læra om mellom anna grammatiske kategoriar, som Ludvigsenutvalet legg stor vekt på. Dei systematiske skilnadene mellom bokmål og nynorsk er eit svært godt utgangspunkt både for å lata elevar oppdaga grammatiske kategoriar induktivt, og for meir eksplisitt undervisning. Eg ser fram til å høyra meir om kva utvalet og andre tenkjer om norsk som språkfag. Dette kan verta eit fagleg meiningsfullt ordskifte.

(dette står som lesarbrev i Klassekampen i dag, men eg vil jo gjerne at fleire skal lesa det og delta i ordskiftet, gjerne også Ludvigsen sjølv)

Posta under Uncategorized | Kommenter innlegget

Litt spesielt

Å ikkje kunna språket lenger

Om att og om att såg eg videoklyppet der Erna Solberg seier «Men jeg synes det blir litt spesielt å gjøre dette om til et spørsmål om kvinner, eller bare likestilling» om altså, abort.

Sjølv om eg ikkje finn att klyppet, sluttar ikkje lydsporet å gå i hovudet. Den tilknytte argumentasjonen er at abort er eit stort og vanskeleg etisk spørsmål, som handlar om «både mann og kvinne som er gjennom den situasjonen» og i den samanhengen er legane sin reservasjonsrett viktig, for abort er også eit stort og vanskeleg spørsmål for dei, på same måten som det er for dei «kvinnene, eller familiene», som søkjer abort. (I internettsk etterpåklokskap, her ligg filmen, ho seier desse tinga ein sju-åtte minutt uti)

Med eitt slag er ikkje lenger det å vera gravid ein tilstand som råkar kvinnekroppen, det er noko som mann og kvinne er gjennom saman, i familiane. I abortlova står det at det er den gravide kvinna sjølv, som før veke 12 skal råda over embryoet i kroppen hennar. I lovverket er abort fyrst og fremst eit kvinnespørsmål. Sedd i høve til lovverket er såleis argumentasjonen til den nye statsministeren radikal. Men radikaliteten vert på magisk vis usynleg med frasen «det blir litt spesielt».

Det er vanskeleg å vita korleis ein skal svara argumentativt på dette. «Litt spesielt» er det språklege uttrykket for ei rynke over nasen, eit litt forundra andlet som ein møter når ein har gjort noko utanfor folkeskikken (og tru meg, kvinner som seier høgt at dei har teke abort, får høyra at dei er utanfor folkeskikken).

No trur eg ikkje denne opningstalen for den nye tida tyder at abortlova kjem til å falla om eit par år. Til det er retten ho vernar om for mykje brukt, av kvinner i alle samfunnslag og parti.

Meir sannsynlege konsekvensar av den nye regjeringa er ting som at bønder som har investert i maskiner og driftsbygningar gjennom spesielle landbrukslåneordningar finn ut at det einaste økonomisk haldbare er å selja landbruksjorda til hyttetomter eller bustadutvikling. At endå fleire kjem til å vera redde på jobben fordi endå fleire kjem til å vera mellombels tilsette. Det heiter i regjeringserklæringa eit ope arbeidsliv. Å prøva ut normerte sjukmeldingar, det vil seia at det ikkje er fastlegen som ut frå ei fagleg vurdering av pasienten skriv ut ei sjukmelding til pasienten sin, no skal han gjera den faglege vurderinga basert på ei liste over gjennomsnittleg sjuketid ved ulike diagnosar, vert også selt inn som ei hand til dei trengjande, ei hjelp mot utanforskapet. Difor skal det også «løna seg å jobba». I det ligg det ein ikkje-argumentativ mistillit til alle som av ulike grunnar ikkje er i arbeid – anten dei er arbeidslause, sjuke, uføre eller pensjonistar, ei halvkveda vise om at dei er i den situasjonen dei er i fordi dei har valt det av omsyn til eiga vinning. Alle venstresida sine forsøk på å rekna ut at det faktisk løner seg å arbeida kjem til kort mot dette, sidan argumentet ikkje gjeld at ein tener meir pengar på å arbeida enn på å leva av trygd, argumentet gjeld dei personlege eigenskapane til menneske som tek imot trygd. Men dei kan ein jo ikkje akkurat ta opp til eksplisitt debatt – det blir litt spesielt.

Det eg skjønar når eg høyrer statsministeren seia «litt spesielt», og den sjarmerande Torbjørn Røe Isaksen argumentera for å redusera uførepensjonen av omsyn til slitarane i arbeidslivet, er at eg har tapt og er i eit argumentativt landskap der eg ikkje veit korleis eg kan handla. Det er ikkje som å læra seg kva orda tyder for fyrste gong, og det er det vel ingen som hugsar når dei gjorde, men kanskje som å koma til eit land der ein for så vidt skjønar språket, men ikkje heilt når folk meiner alvor.

(det var laurdagens fokustekst i klassekampen, som vel avslører at eg verkeleg dont know what to do.)

Posta under Uncategorized | Kommenter innlegget

Dannelse på norsk

Det er kome endå ei ny bok om danning, eller var det to? Prosa har intervjua Helge Jordheim, Jon Haarberg og Ester Fremstad, alle tre ved universitetet i Oslo, om danning. Helge Jordheim seier mellom anna:

Dannelse har egentlig ikke stått sterkt i Norge. Jeg har gjort litt – riktignok overflatisk – begrepshistorie på det.

Haarberg: Når kom ordet dannelse med i konversasjonsleksikaene, da?

Jordheim: I 1908 er dannelse ikke med i Illustreret Norsk Konversationsleksikon. I Aschehougs leksikon fra 1920-tallet kommer dannelse med, men med en ekstremt merkelig definisjon som ikke har noe med vårt dannelsesbegrep å gjøre: ”tilordning av noe i et bestemt øyemed”. Så kommer de så vidt innom ”allmenndannelsen”, men da kun kritisk. Dannelsesbegrepet på denne tiden i Norge behandles altså dels perifert, dels kritisk.

Men så stig det opp ei sunnmørsk knirkerøyst frå Vår Frelsers Gravlund:

«Den Tanke, som betegnes ved «Kultur», bliver i mange Tilfælde ogsaa betegnet ved det danske Ord «Dannelse», og dette Ord maa vist være meget bekjendt her i Landet, da det nu i den senere Tid har været så jævnlig brugt i Skrift og Tale, at man næsten maa være ræd for at skræmme sine Læsere fra sig, naar man skal skrive om den Ting.»

Dette skreiv han i 1857. Det som er interessant, er kva slags danningsomgrep vår mann på Vår Frelsers Gravlund uttrykkjer:

«Dannelse kunde altsaa for det første betragtes som en Fremgang i Kundskab, Tænksomhed og gode Sæder, eller som den Tilstand, som Mennesket kommer til, naar det idelig samleg Lærdom og Forfarenhed, øver sig i at tænke og og skjønne paa alle vedkommende Ting, og vænner sig til en fredelig Omgang med andre Mennesker. Og forsaavidt kunde man da sige, at Dannelsen var et almindeligt Formaal, det vil sige: noget som de allerfleste kunde komme til, og som alle burde tragte efter.»

Dei som siktar vidare kunne «Ved god Veiledning og ved egen Tænkning […] komme til en større Skjønsomhed, en mere klar og ophøiet Betragtning af Livet, saa at de med større Lethed kunne finde Sandheden i en vigtig Sag og ikke så let blive forledede til falske Meninger om tingene, enten ved tilfældig Lyst eller Ulyst eller ogsaa ved indpræntede Forestillinger, som ikke ere blevne tilstrekkelig prøvede». Dette handlar om å utvikla kritisk dømekraft og prøving av fordomar.

Jordheim seier tidlegare i intervjuet at det er viktig å halda fast på danning som noko som er knytt til ålmenter og offentleg ordskifte. Det kommenterer ikkje Aasen direkte, om ikkje ein då ser det som underforstått i det få prøvd innprenta førestillingar. Men Aasens interesse i danningsomgrepet er knytt til det offentlege ordskiftet.

Det han vil med denne teksten er ikkje fyrst og fremst å fortelja at han òg veit kva dannelse er, men å argumentera for at danning ikkje står i motstrid til det å snakka det norske språket og ta vare på eigne skikkar (sjølv om han presiserer at det er nokre skikkar han også tykkjer det er heilt greitt å ikkje halda vedlike). Aasen sitt ærend med å snakka om danning er å seia at dersom det ikkje berre er eit moteord for alt som er fint og fjongt og utanlandsk, men har det innhaldet det påstår å ha, nemleg utvikling av kunnskap og dømekraft,  så må det vera råd å gjera dette på norsk. Opplysning burde føregå i norsk språkdrakt, for at flest mogleg skulle kunna ta del i denne danningsskatten.

Det Ivar Aasen gjer er altså å nytta danningsomgrepet sitt tydingsrom til å prøva reisa eit offentleg ordskifte om kva danningsideal ein skal halda seg med i landet, og kva det skal byggja på. Kvifor er det ingen som har spurt han om å vera med i noko danningsutval?

(dagens fokustekst i Klassekampen. Herleg å skriva om døde, kvite menn)

(og om du vil lesa Om Dannelsen og Norskheden av Ivar Aasen sjølv, kan du gjera det hjå Nasjonalbiblioteket)

Posta under målsak, politikk, tøys og fjas | 2 kommentarar

Supermann

Det slår meg stadig kor utruleg kor heldig eg er som har ein kjærast som aldri har lese, eller kva heiter det, «brukt» porno.

Ikkje for det, eg kan likevel samanlikna meg med fine damer på tv, eller på jobben, og tenkja at sånn skulle eg og sett ut. Det er alltid noko å samanlikna seg med om ein er interessert i å koma til kort. Men eg slepp å vera redd for at eg har sex med nokon som eigentleg ser for seg ei dame med ballongpuppar og barbert fitte. Eller at eg utfører noko som er koreografert i ein pornofilm, og så gjer eg det kanskje ikkje heilt bra nok. Eg kan vera oppslukt i puling og det er det, liksom.

Dette er ikkje berre fordi kjærasten min er ein fin fyr. Det er også fordi han var fjortis før internett hadde bilete. Og då eg møtte han hadde han vore med i alle slags radikale organisasjonar og fått eller teke eit standpunkt mot porno.

No må ein ikkje gå på bensinstasjonen og kjøpa blad, eller finna i gamle bunkar på hytta og i skur ute i skogen. Dessutan var det uansett ikkje levande bilete. No er visst norske fjortisar på europatoppen i pornosjåing på nettet, i fylgje EUKids Online, om lag ein tredel i alderen 9 – 16 svara at dei hadde sett porno siste året. Det kan vera mange grunnar til det, som ikkje treng handla om at norsk ungdomskultur i utgangspunktet er meir pornoorientert enn andre land sin, det kan ha med at nordiske ungdomar tradisjonelt er mindre overvaka av foreldra enn i ein del andre land, og at norske ungdomar er på topp når det gjeld smarttelefonar. At norske ungdomar ser mest porno kan vera ei av få forbanningar knytt til å vera verdas rikaste land meir enn eit uttrykk for ei spesiell pornointeresse blant norske ungdomar. Likevel har det noko å seia om pornoen er den fyrste inngangen til sex med andre enn ein sjølv, og i kva grad det er pornoen som utgjer biletsporet til kåtskapen vår.

Ei ganske banal sanning om porno er at det er mest bilete av damer. I dei gamle pornoblada var det bilete av sprikande damer medan mannen gjerne var representert ved ein stor ståpikk eller ikkje til stades på andre måtar enn tilskodar eller «brukar». Eg las pornoutvalet i ein kiosk ein månad 2006 for å skriva eit føredrag om det, eg veit ikkje om nettpornoen no er på same måten eller annleis, og eg vil helst sleppa å gjera ei grundig undersøking, men me kan rekna med at det framleis er mest damer ein kan sjå. På den måten slepp unge gutar i stor grad å sjå seg sjølve i pornoen, men dei kan ikkje unngå å sjå damer som berre er til for at andre skal få utløp for kåtskapen sin. Og sjølv om nettpornoen sikkert er meir mangfaldig enn den gamaldagse bladpornoen, er det sannsynlegvis også vanskeleg for unge jenter som ser eller dumpar borti porno å unngå å sjå noko som representerer ein sjølv som noko som berre er til for å verta pult.

Mine eigne leseerfaringar med Dag Solstad sine kvinnefigurar då eg gjekk på vidaregåande var truleg mindre nedbrytande, sjølv om eg hugsar eg var frustrert over mangelen på kvinner ein kunne identifisera seg med utan å leggja frå seg all sjølvrespekt.

No er kjærasten min lærar, og har teke jobben med å riva ned bilete av undertøymodellar i klasserommet. Det hindrar sjølvsagt ikkje elevane i å dela bilete på telefonen, men det set ein standard for korleis det er akseptert å sjå på kvinner i dette klasserommet.

Eg vonar det framleis veks opp slike gutar, trass i at nettpornoen finst. Og at ungdomsorganisasjonane framleis greier å skapa ein kultur for flørting og kjærasteri der porno ikkje er ein akseptabel referanse. Eg har ei dotter.

Dette er mitt bidrag i kampanjen Stopp Pornokulturen.

(dagens fokustekst i Klassekampen)

Posta under kvinnesak | Éin kommentar